⚜️स्वभावाला औषध नसते⚜️
एका गावात गोदावरी नावाची एक अत्यंत कष्टाळू, समजूतदार आणि सुजाण सासू राहत होती. घरची परिस्थिती बेताचीच होती, त्यामुळे ती दिवस-रात्र कष्ट करून घर आणि शेती सांभाळत असे. काही दिवसांनी तिच्या मुलाचे लग्न झाले आणि घरामध्ये सुलोचना नावाची सून आली.
गोदावरीला वाटले की आता सुनेच्या रूपाने घराला हातभार लागेल, पण झाले उलटेच. सुलोचना कमालीची आळशी होती. तिच्या अंगी इतका आळस भरला होता की सकाळी उशिरा उठण्यापासून ते रात्री झोपण्यापर्यंत ती कोणतेही काम करत नसे. तिचा पूर्ण दिवस फक्त ऐतखाऊपणात आणि आरामात जात असे. ती स्वतः तर काही करत नव्हतीच, उलट दिवसभर काम करणाऱ्या सासूला आणि इतरांना नावे ठेवण्यात ती आघाडीवर असायची. "सासूबाईंना स्वयंपाक नीट करता येत नाही", "घर कसं व्यवस्थित ठेवलं नाही" अशा वाकड्या कमेंट्स करण्यात तिचा वेळ जायचा.
गोदावरीने सुरुवातीला समजुतीने घेतले. तिने सुलोचनाला प्रेमाने समजावले, कष्टाचे महत्त्व सांगितले, पण सुलोचनाच्या स्वभावात तीळमात्र फरक पडला नाही. ती सासूच्या पाठीमागे लोकांजवळ सासूचेच दोष काढत राही.
एकदा गावात एक मोठे संत आले. गोदावरीने विचार केला की, कदाचित संतांच्या प्रवचनाने आणि संगतीने सुनेची बुद्धी सुधारेल. ती सुलोचनाला घेऊन दररोज प्रवचनाला जाऊ लागली. संतांनी आळस सोडण्यावर, कष्टाचे महत्त्व सांगण्यावर आणि निंदा-नालस्ती न करण्यावर छान उपदेश केला. सुलोचना शांतपणे सर्व ऐकत होती.
प्रवचन संपवून घरी येताना सासूने सुनेला विचारले, "सुलोचना, संत किती छान बोलले ना ग? काही शिकली का यातून?"
यावर सुलोचना तोंड वाकडं करून म्हणाली, "हो, संत छान बोलत होते. पण त्यांच्या शेजारी बसलेले महाराज सारखे जांभया देत होते, त्यांना काही शिष्टाचार माहिती नाही. आणि प्रवचनाला आलेले गावकरी तर नुसतेच डोळे मिटून झोपले होते, कोणाला काही अर्थ समजला असेल तर शपथ!"
हे ऐकून गोदावरीने कपाळावर हात मारून घेतला. संतांच्या एवढ्या पवित्र उपदेशातूनही सुनेने स्वतःचा आळस सुधारण्याऐवजी दुसऱ्यांचे दोष शोधणे आणि नावे ठेवणेच चालू ठेवले होते. गोदावरीच्या लक्षात आले की हिचा मूळ स्वभाव कधीच बदलणार नाही.
बोध:- माणसाचा मूळ स्वभाव कितीही प्रयत्न केला किंवा चांगल्या संगतीत ठेवले, तरी बदलत नाही. ज्याप्रमाणे कारल्याचा कडूपणा कोणत्याही उपायाने गोड होऊ शकत नाही, तसेच दुष्ट किंवा आळशी प्रवृत्तीच्या माणसाला कितीही समजावले तरी तो आपली वाईट सवय आणि स्वभाव सोडत नाही. म्हणूनच म्हणतात—'कारले कडू ते कडूच!'